Publicatiedatum: 18/9/2003
De Nederlandse regering onderschrijft dat verhandelbaarheid van emissierechten voor schadelijke gassen een goed instrument is om de uitstoot te reduceren. In de huidige plannen tot wijziging van de Wet Milieubeheer kiest de wetgever echter voor een systeem van overdraagbaarheid onder voorwaarden. Die opzet biedt niet het juridische raamwerk voor een efficiënt opererende markt in emissierechten, waardoor de Nederlandse industrie in een nadelige positie komt. De wetgever dient zijn koudwatervrees te overwinnen en voor vrij overdraagbare emissierechten te kiezen.
Het Kyoto-verdrag hanteert de verhandelbaarheid van emissierechten als instrument om een wereldwijde reductie van broeikasgassen te bereiken. Aan landen en bedrijven worden quota toegekend en deze emissierechten dienen daarna verhandelbaar te zijn. Zo ontstaat een markt voor emissierechten, waarbij de prijs tot stand komt op basis van vraag en aanbod. Dat maakt het ondernemingen mogelijk om te calculeren wat goedkoper is: zelf investeren in nieuwe technologie, waarna zij eventueel vrijvallende emissierechten kunnen verkopen, of emissierechten inkopen.
Cruciaal is dat er sprake is van een goed werkende internationale markt in emissierechten. Dat betekent dus dat die rechten eenvoudig, zonder al te veel juridische poespas, verhandeld moeten kunnen worden. De voorgenomen wijziging van de Wet Milieubeheer gaat uit van een voorwaardelijke verhandelbaarheid van emissierechten. Dat betekent dat een emissierecht slechts kan worden overgedragen (a) aan door de wetgever aan te geven categorieën kopers, (b) gedurende door de wetgever vast te stellen periodes, en (c) op voorwaarde dat de verkoper niet meer emissierechten verkoopt dan de wetgever goedvindt. De wetgever wil 'wild-westtaferelen' op deze nieuwe markt kunnen indammen. De zorgen zijn valide, maar met het middel van voorwaardelijke verhandelbaarheid schiet de wetgever zijn doel voorbij.
Het juridisch gevolg van het niet vervuld zijn van één of meer voorwaarden is namelijk dat het emissierecht niet is overgedragen en eigendom van de verkoper is gebleven, zonder dat koper en verkoper zich dat hoeven te realiseren. Dat betekent dat een opvolgende koper, zeg nummer vier in de keten, zich er steeds van dient te vergewissen dat bij alle eerdere transacties alle door de wet gestelde voorwaarden steeds vervuld waren. Mocht achteraf blijken dat dit bijvoorbeeld bij transactie nummer twee niet het geval was, dan betekent dat niet alleen dat die koop niet het beoogde effect heeft gehad maar ook dat alle opvolgende kopers in de keten een kat in de zak gekocht hebben. Dit leidt tot een onwerkbare situatie, aangezien het in de praktijk niet goed mogelijk zal zijn om alle voorgaande transacties snel en eenvoudig te checken. Dat betekent dus hoge transactiekosten, en dat is ballast die een goed werkende markt in de weg staat.
Als een emissierecht alleen maar overgedragen kan worden aan gekwalificeerde kopers, zoals andere producenten van broeikasgassen, heeft dat ook gevolgen voor de mogelijkheden voor de koper om de koopprijs, die in de papieren gaat lopen als emissierechten schaars blijken, te kunnen financieren. Als een emissierecht alleen maar aan producenten van broeikasgassen kan worden overgedragen, kan het niet aan een bank in onderpand worden gegeven. Die bank zal dan misschien afzien van het verstrekken van een lening, dan wel een hogere rente vragen gelet op het grotere risico dat hij loopt.
Kortom, een goed draaiende beurshandel in emissierechten lijkt een illusie als de voorwaardelijke overdraagbaarheid van emissierechten tot wet verheven wordt. De wetgever kan het gewenste doel ook bereiken door de voorwaarden voor overdracht te laten vallen en deze in plaats daarvan bestuursrechtelijk of strafrechtelijk te handhaven. Dat tast de eigendom van emissierechten niet aan en die rechten kunnen dan op een eenvoudige manier en tegen lage transactiekosten verhandeld worden. Dat dient het doel te zijn van deze operatie.
Dick van Engelen
Mr Th.C.J.A. van Engelen is advocaat en partner bij Clifford Chance te Amsterdam en gespecialiseerd in intellectuele eigendom en technologie.
Copyright (c) 2003 Het Financieele Dagblad