CO2-opslag komt er aan: maar hoe zit het met de financiering? [21/9]

[door Jos Cozijnsen, gepubliceerd in ebergiebeurs Bulletin, sept. 2007]

De aandeelhouders van NUON nemen deze maand een besluit over de bouw van de flexifuel centrale Magnum. De energiecentrale heeft een aantal speciale eigenschappen. Het kan tegelijkertijd op verschillende brandstoffen draaien. Daarnaast zal de ‘baseload’ kolen zijn en doet men overdag aan ‘peak shaving’ met gas. Maar de bijzonderste eigenschap is dat het ‘CO2–capture-and-storage-ready’ wil zijn. Dat wil zeggen dat men de CO2 wil kunnen afvangen en aan het hek kan afleveren. Maar er is nog geen opslagmogelijkheid geregeld. En er is nog geen financiering voor het ‘capture ready’ maken van de centrale. Nuon blijft dus – als het even tegenzit – met de CO2 zitten. En Nederland zit met meer kolenstroom en hogere CO2-emissies. Dit artikel bespreekt de stand van zaken met bettrekking tot stimulering van CO2-opslag en de relatie met de CO2-emissiemarkt.

Succes van CO2-beleid hangt af van CO2-opslag
De landen die lid zijn van het Kyoto Protocol hebben vorige maand in Wenen uitgesproken dat de piek van de mondiale emissies in 2020 bereikt moet zijn. Van het Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC) hoorden we vorig jaar dat het opslagpotentieel goed is voor tientallen jaren mondiale CO2-emissies. En van het ECN hebben we eerder deze maand gehoord dat als de EU 30% reductie wil halen dat   .. miljard euro meer kost als er geen gebruik van CO2-opslag wordt gemaakt. Tientallen energiebedrijven stomen klaar om de eerste emissievrije centrale te bouwen. Milieuorganisaties hebben en voorkeur voor CO2-opslag boven kernenergie. De Nederlandse regering en de EU hopen met het stimuleren van CO2-opslagprojecten China, India, de OPEC-landen en zelfs de VS warm te maken om CO2-afspraken te maken. De EU wil als nieuwe ’flagship’ van haar klimaatbeleid 12 grote demonstratieprojecten CO2-opslag in de EU neerzetten.

Beren op de weg
Het leek een aantal jaren zo eenvoudig. De Monitoring Richtlijn CO2-emissiehandel gaf aan dat als een bedrijf CO2 afvangt en opslaat, men emissierechten overhoudt; voorwaarde was dat er volgens een door de Europese Commissie goedgekeurd Protocol zou worden gemonitored. Een aantal bedrijven gaf aan in de Noordzee, in Duitsland en in Noorwegen aan de slag te willen gaan met CO2-opslag en CO2-loze energiecentrales te gaan bouwen. Maar toen kwam er vorig jaar een kink in kabel. De Europese Commissie ging moeilijk doen: men wees op verbodsbepalingen voor afval in zeeverdragen, op de behoefte aan lange termijn aansprakelijkheid voor CO2-lekkage. Ik denk ook dat sommigen in de Europese Commissie gewoon liever duurzame energie willen. De Europese Commissie wijzigde daarop de CO2-monitoringregels en bepaalde dat de Emissiehandelsrichtlijn maar geamendeerd moest worden en stelde zich ten doel een Raamwerk van regelgeving en stimulering voor CO2-opslag te maken.

Weinig te verwachten van Europees Stimuleringsraamwerk CO2-opslag
Dat raamwerk wordt 20 november aan de milieuministers gepresenteerd. Ik verwacht er eerlijk gezegd weinig van. De EU heeft geen geld voor de 12 demo’s. Er is amper 200 miljoen euro te vinden binnen in Brussel om CO2-opslag bij een centrale in China te financieren. De stimuleringsregeling zal een beroep doen op de Lidstaten zelf en de Staatssteun makkelijker maken. Ook van het raamwerk van regelgeving, om CO2-opslag te mogelijk te maken verwacht ik weinig extra’s. Veel zaken kan de Europese Commissie niet regelen: het London Protocol en het Ospar Verdrag hebben zelf CO2-opslag al toegestaan. En veel zaken hoeft de Europese Commissie niet te regelen: voor CO2-opslag op land is in Nederland de Mijnwet van toepassing en er is al een Europese Milieu-effectenrichtlijn voor grote projecten. Ik ben bang zo’n opgeblazen raamwerk alleen tot vertraging en verwarring leidt en dat het Europese CO2-flagship een Titanic wordt.

Stimulering van CO2-opslag: regelgeving, financiering of de CO2-markt?
Energiebedrijven bevinden zich in de diverse Lidstaten in een dilemma: als CO2-opslag als betaalbaar en haalbaar wordt afgeschilderd vreest met een CO2-opslagplicht. Als CO2-opslag als te duur en onhaalbaar wordt gepresenteerd, kan men financiering wel vergeten. Maar ik denk dat energiebedrijven tevergeefs op een specifieke en royale financiering wachten. Het is voor een overheid ook niet mogelijke de beste CO2-techologie te kiezen en die te financieren; daarom was het instrument CO2-handel ook gekozen. Want CO2-opslag moet concurreren met duurzame energie van zon tot biomassa, met kernenergie en CO2-projecten in het buitenland. Ervaring met demo’s en ‘met ‘feed-in tarieven in Duitsland laten zien dat dat wel een signaal geeft en leidt tot meer toepassing, maar niet tot lagere kosten. Bovendien leiden subsidies van grote CO2-reducties juist weer tot verstoring van de CO2-markt: het houdt CO2-opslag buiten de CO2-markt en het kan leiden tot een afname van de CO2-vraag en lagere prijs. Het verplicht stellen CO2-opslag is ook lastig: wanneer verplicht je het en welke techniek precies? Hoe zorg je dat er voldoende, goede aansluitende opslagfaciliteit is? En ook een techniek verplichten verstoort de CO2-markt. Daarom heeft stelde de Europese Commissie januari dit jaar in haar Energievoorstellen als ultieme remedie voor om CO2-opslag bij kolencentrales per 2020 verplicht te stellen en om de centrales die dan nog op kolen stoken emissierechten toe te delen op basis van een maximaal gram CO2 / kWh: op die manier wordt CO2-opslag een betaalbaarder optie dan rechten kopen. Maar verplichten of subsidiëren is wellicht niet nodig als gebruik wordt gemaakt van de CO2-markt; hoe werkt dat dan?

Hoe de CO2-markt CO2-opslag stimuleert
In het Nederlandse Tweede Allocatieplan voor 2008-2012 staat dat als een energiecentrale CO2 afvangt en deze opslaat de dat bedrijf emissierechten kreeg alsof hij emissies had. De Europese Commissie heeft deze regeling niet afgekeurd. Waarom zou men het ook niet goedkeuren?Men staat ook al toe dat Shell en DSM CO2 aan verpakkings-, frisdrank- papierfabrieken leveren en emissierechten overhouden. Er wordt daarmee weliswaar emissies voor gasgebruik voorkomen, maar de emissie komt wel vrij. Bij opslag is dat niet het geval. Natuurlijk moet er een goed monitoring en verificatieprotocol komen en moeten er in CO2-contracten afspraken over aansprakelijkheid voor lekkage worden gemaakt; maar daar zijn we allemaal bij. En als, zoals het IPCC zegt, er een risico is van hooguit 1% lekkage van CO2 per 100 jaar, bij de best geselecteerde opslaglocaties en goede monitoring, betekent dat men jaarlijks zo’n gewoon zo’n 30.000 ton aan emissierechten vasthoudt als buffer; dat is ook nog te doen.

1 miljard Euro up-front financiering door CO2-handel
Een energiebedrijf dat een centrale gaat bouwen met CO2-opslag weet tevoren dat hij emissierechten overhoudt en kan deze als ‘forwards’ op de markt verkopen. Er is voldoende vraag en er worden al rechten t/m december 2012 verkocht. Binnen 2 jaar zal er ook handel zijn in rechten na 2020. Op zo’n manier kan een energiebedrijf vandaag al voor 10 jaar de rechten van 3 Mton CO2-rechten verkopen en 1 miljard Euro incasseren! Die handel kan hij voorzien van opties; voor als de prijs nog stijgt. Ook kan hij proberen meer stroom tegen een hogere spotprijs i.p.v. lange termijn te verkopen (dat wil Nuon., zoals bovenbeschreven). Bovendien kan hij eventueel afgevangen CO2 nog verkopen voor hergebruik in de industrie of glastuinbouw (als daarmee in Nederland netto CO2-emissies worden vermeden).

Zo beschouwd biedt de CO2-markt ampele mogelijkheden voor bedrijven om met CO2-opslag te beginnen. De CO2-credits biedt in elk geval ruimte voor de ‘least cost’ opties in de regio Rotterdam (circa Euro 20 per ton door gebruikmaking van industriële restwarmte), en locaties waarbij door CO2-injectie extra gas of olie kan worden gewonnen. Ook kan ik me voorstellen dat het beter is CO2-opslag eerst uit te voeren bij de industrie, zoals de staal, kunstmest en chemie en off shore gasplatforms; deze emissies moeten ponder emissiehandel vallen. Want hier zorgen de hogere CO2-concentratie van de proces-emissies voor goedkoper CO2-afvang. Direct aan een kolencentrale een chemische CO2-fabriek hangen is wellicht nog een stap te veel. Voor de nationale emissies maakt het niet uit waar CO2-opslag plaatsvindt.

‘ Windfall profits’  aanwenden voor CO2-opslag
Ik weet niet wat de in oktober te verschijnen nota Schoon en Zuinig aan extra geld en voorzieningen voor CO2-opslag gaat bieden, naar mijn verwachting niet veel. Er was door het vorige kabinet al 80 miljoen Euro gereserveerd voor 2 beperkte CO2-opslag projecten. Nuon deed daar niet eens een beroep op, omdat het voor de bouw met CO2-opslag-faciliteit bijna een miljard nodig heeft. Bovendien denk ik dat de regering terecht een beroep mag doen op de miljoenen ‘windfall profits’ die energiebedrijven hebben geïncasseerd door de CO2-prijs op de stroomprijs te zetten. Ik ga ervan uit dat energiebedrijven in Nederland, net zoals de CEO van Vattenfall heeft aangegeven, de CO2-profits aan CO2-maatregelen zal kunnen besteden.

Overheid zorgt met veiling-opbrengst voor CO2-infrastructuur
Rest nog de infrastructuur. Ik hoop dat de overheid dat als kans ziet. Ze heeft dan zeggenschap over aansprakelijkheid en monitoring en kan heffingen vragen voor het gebruik van de CO2-snelweg. Dat is niet in een keer gelegd, maar zal stap voor stap, te beginnen in de regio Rijnmond, Rotterdamse haven en vanaf locaties in Noord Nederland gedaan moeten worden. De opbrengst van de veiling van emissierechten kan daaraan mooi besteed worden.