CO2-opslag en emissiehandel

- De definitieve EU-Richtlijn CO2-opslag
- IPCC 2006 Nationale Inventarisatierichtlijn t.a.v. CO2-opslag

Nederlandse regering bereidt steun aan CO2-opslag voor (3 febr)
In de Miljoenennota stelde het Kabinet al extra middelen in het vooruitzicht voor de omslag (transitie) naar een duurzame energievoorziening, waaronder ook een demonstratieproject voor CO2­-opslag. De Nederlandse elektriciteitssector heeft al aangeboden om te investeren in een dergelijk demonstratieproject. Een kolencentrale met CO2-opslag is een optie die minister Brinkhorst ook als manier beschouwt als betaalbare, extra energie voor de energieintensieve industrie (brief 3 febr). Op stapel liggen nu ook een vergoeding als Klimaatneutrale stroom vanaf 2008 (MEP), tijdelijke demo-projecten (FES), 160 miljoen als gevolg van het 'Borsele Akkoord' met de energiebedrijven. In februari wordt een advies van de Schoon Fossiel-werkgroep verwacht (Energietransitie-programma).

Klimaattop Montreal bespreekt rol CO2-opslag (10 dec)
De IPCC heeft haar rapport (zie hieronder) gepresenteerd. Het grote potentieel van CO2-opslag en een aantal succesvolle proeven ermee worden toegejuicht als mogelijkheden grote CO2-slagen te maken. Zeker als er ook nog extra olie en gas mee wordt gewonnen. Vanuit VS, Saudie Arabie tot EU is hier interesse in. Met name de monitoring (waar blijft de CO2?) als de aansprakelijkheids- en veiligheidsregels moeten worden besproken. Er komt mei 2006 een VN-workshop over. De ontwerp Emissie Inventarisatie Richtlijnen (hoe moeten landen CO2-opslag meetellen) komen dan ook aan de orde. Landen krijgen tot medio februari de tijd hier voorstellen voor te doen; IETA bereidt een voorstel voor namen de industrie.
- oil majors make fresh push for inclusion (Pointcarbon 24/1)
De VS wilde CO2-opslag eigenlijk het buiten het Kyoto Protocol houden; 'anders worden CO2-reducties wel erg interessant en haalbaar kennelijk'. Japan, Iran willen het als optie in het CDM opnemen. China wil dat wellicht, wat interessant is, gezien de vele kolencentrales die het bouwt. Met dit Clean Development Mechanism (CDM) kunnen bedrijven goedkoper CO2-reducties in ontwikkelingslanden creeren. Anderen zien het meer als optie voor na 2012.

Rapport CO2-opslag IPCC uit (6/10)
Ondergrondse opslag van CO2 kan een belangrijke bijdrage leveren aan het terugdringen van de wereldwijde uitstoot hiervan. Dat blijkt uit een rapport van het Intergovernmental Panel on Climate Change, IPCC (zie samenvatting). Het IPCC, het wetenschappelijke orgaan voor klimaatverandering van de Verenigde Naties, bracht het rapport "Carbon Dioxide Capture and Storage" 6 oktober uit uit. Het rapport gaat over de technologie waarmee CO2, afkomstig van de verbranding van fossiele brandstoffen, kan worden afgevangen en opgeslagen in lege gas- of olievelden, kolenlagen, diepe zoutwaterreservoirs, minerale gesteenten en in oceanen.
Opslag van CO2 maakt de kosten van maatregelen voor het terugdringen van broeikasgassen op termijn ten minste 30% goedkoper. De mondiale ondergrondse opslagcapaciteit voor CO2 is groot genoeg om de gehele huidige werelduitstoot van CO2 voor minstens tientallen jaren op te bergen. Issues die spelen: veiligheid, gezondheid, milieu, en juridische kwesties. CO2 is in hoge concentraties giftig. Het rapport gaat ook in op de risico’s van lekkage uit CO2-opslagreservoirs en op de manieren om die risico’s klein te houden.

Alloceren volgens CO2-benchmark voor een gas/kolencentrale
Bij nieuwe centrales ga je uit van potentiële emissies. Een gas- en kolencentrale heeft potentieel emissies. De ene wat meer, de ander wat minder. Een centrale die biomassa bijstookt of alle CO2 opslaat, of vervoert naar glastuinbouw of industrie niet. Maar potentieel heeft hij emissies. Mocht hij de CO2 niet kwijt kunnen, dan heeft hij de rechten nodig om te kunnen emitteren. Mijn voorstel zou zijn een gas-gestookte centrale bijvoorbeeld de emissierechten te geven voor de potentiële emissies voor een efficiente centrale, mét of zonder opslag, want de opslag moet nog plaats vinden namelijk en moet worden geverifieerd.

Alberta sponsort Enhanced Oil Recovery-EOR (mei 2004)

Canada vergoedt van 4 Canadese bedrijven 50% van de extra kosten voor EOR (CO2-opslag in bijna lege olievelden)  (persbericht 1/3; Petroleum News 23/5). Eén van de projecten slaat 10.000 tonCO2 per jaar op.

Verder CO2-opslag Nieuws:
- Aanbevelingen voor EU-raamwerk regelgeving voor CO2-opslag (1/6)
- Japan may bury greenhouse gases (26.6)
- CO2-opslagnetwerk voor Noorwegen (7/2)
- Engeland en Noorwegen werken samen aan CO2-opslag (30/11); en Declaration;
- Van Geel maakt zich sterk voor koppeling CO2-opslag met emissiehandel (24/11);
- CO2 capture and storage; State-of-the-art in the climate negotiations (ECN/SEQ, dec'05)
- Milieudefensie tegen subsidie voor CO2-opslag (30/10)
- 'CO2-opslag interessant, maar moet er ook subsidiegeld naar toe?' (CE, okt)
- CO2-Abscheidung und Ablagerung im Rahmen des EU-Emissionshandels (HWWA);
- Het Recht op CO2–credits van Zero Emission Power Plants” (JC;juli 2005)
- E-ON verlengt leven kolencentrale tot 2022; wil CO2-opslag vanaf 2015 (2/11)
- Het CO2-probleem kan zó de grond in (ND 22/8)
- Oxburgh (Shell): 'CO2-opslag lastig,maar zie geen andere optie (Guardian, 17/6/04)

- CO-opslag site van IEA

Project in Nederland
SEQ Nederland plant de bouw van een gasgestookte centrale met CO2-injectie in gaslagen in Drachten aan. Ze pleit daarbij voor deels subsidiering en deels emissierechten te krigen. Bij de begroting 2005 en
de MEP zal een en andere duidelijker worden.
- Uitzending over SEQ op Energy TV (13/3)
- Centrale zonder CO2-uitstoot in Drachten (FD 12/9)

Advies SER op komst
Voorjaar 2006 wordt een advies van de SER verwacht over de toekomstige energievoorziening. Hierom heeft de minister van EZ sep. 2005 gevraagd. De vraag in het kort:
Welke visie heeft de SER op de betekenis van de klimaatambities voor het energiebeleid? Wat betekent dit - rekening houdend met de gewenste voorzieningszekerheid en concurrentiepositie van het bedrijfsleven - voor de gewenste brandstofmix, inclusief de positie van kernenergie en kolen (wellicht met CO2-opslag) in de elektriciteitsvoorziening en biobrandstoffen in het transport? Welke instrumenten staan in een geliberaliseerde en internationale energiemarkt de overheid daarbij ter beschikking? Bij het te geven advies gaat het niet zozeer om de inhoudelijke en technische aspecten van de energievoorziening. Daarover hebben AER en VROM-Raad reeds geadviseerd. Het gaat primair om de rol die bedrijfsleven en sociale partners kunnen spelen en de wisselwerking met het overheidsbeleid die daarbij nodig is.

Energy Valley bevordert CO2-opslag projecten (juli 2005)
Energy Valley, De Nederlandse Aardolie Maatschappij (NAM B.V.) en het Energy Delta Research Centre van de Rijksuniversiteit Groningen hebben 4 juli j.l. een workshop georganiseerd rond het thema CO2-opslag. Nadruk lag hierbij op de financieringsmogelijkheden voor CO2-opslag, omdat dit momenteel nog het grootste struikelblok blijkt te zijn (zie verslag workshop 7 juli.

Proefproject ondergrondse CO2-opslag (persbericht Economische Zaken, 22 sept, 2003)

"Nederland gaat actief onderzoeken of ondergrondse CO2-opslag een aantrekkelijke, haalbare en veilige optie is. CO2 ontstaat bij verbranding van fossiele brandstoffen zoals olie en gas. Opslag zou het milieu kunnen helpen. Minister Brinkhorst heeft Gaz de France (GdF) opdracht verleend tot uitvoering van het project CRUST (CO2 Re-use through Underground Storage). In de Beleidsnotitie Schoon Fossiel benadrukt de minister dat Nederland moet bekijken hoe ook in de toekomst aan de scherpe internationale milieudoelstellingen voldaan kan worden. "
Kijk voor meer informatie op crust.nl

Onder het aankomende Europese Emissiehandelssysteem kan de van een site getransporteerde en daarna opgeslagen CO2 van de totale emissies afgetrokken worden. Het bedrijf dat wel emissierechten had voor de zodoende voorkómen emissies, houdt dan rechten over; daar kunne de betrokken bedrijven een deal over sluiten, waarbij de opbrengsten gedeeld worden.
De Monitoring-richtlijn geeft evenwel aan (ad 4.2.2.1.3. 'CO2 capture and storage') dat er nog specifieke richtlijnen moeten komen voor de monitoring.verificatie van CO2-opslag; men nodigt bedrijven uit de te gebruiken monitoringprotocollen in te dienen en te werken aan afgesproken richtlijnen.
Lidstaten en de Europese Commissie (DG Research) werken inmiddels met een aantal experts in een werkgroep aan de voorbereiding van dergelijke richtlijnen. Bedrijven wordt gevraagd hun ervaringen met CO2-opslag en monitoring te delen. Men wil rond de zomer een eerste analyse van de situatie gereed hebben.

Potentieel groot / kosten nog hoog
Men schat dat mondiaal een aantal Gton CO2 opgeslagen kan worden.In slechts een enkel project kan voor 6 euro per ton CO2-opslag gecreëerd worden (bijvoorbeeld een ammonia-fabriek vlak naast een olieveld of de optie om CO2 per boot te vervoeren (artikel). Andere projecten komen al gauw neer op 30 tot 40 euro per ton.
- Cicero rapporteert in "Prerequisites for Geological Carbon Storage as a Climate Policy Option"(mei 2004) dat alleen onder bijzondere condities CO2-opslag i.s.m. Enhanced Oil Recovery rendabel is (grootschalig, meerdere landen samen, beperkte pijpleidingen etc)
- In het project 'Zero Emissions Power Plant' dat door Novem/Jacobs/Shell is geanalyseerd, komt men tot een kostenberekening van 35 - 85 euro/ton CO2, voor injectie van CO2 in lege Nederlandse gasvelden,
- De studie voor het Britse industrieministerie, Implementing a Demonstration of Enhanced Oil Recovery Using Carbon Dioxide (apr.'04) gedaan om te zien of CO2-opslag in de Noordzee betaald kan worden met de meeropbrengst van olie maakt duidelijk dat er (nog) geen economische basis is om een Brits CO2-opslag-project te doen. men stel te kijken of men er met heffingen en fiscale regelingen kan komen. Verder stelt men voor af te wachten tot de kosten lager zijn en de CO2-prijzen hoog genoeg om credits te vermarkten. Deze studie was gedaan vóórdat de contouren van het Europees emissiehandselssysteem duidelijk waren en is gebaseerd op de ervaringen van een aantal bedrijven totnogtoe.
- IPIECA publiceerde onlangs een verslag van de workshop die zij organiseerde okt. 2003: Carbon Dioxide Capture and Geological Storage: Contributing to Climate Change Solutions.

• 'Gaz de France Unveils Pilot Project For Carbon Sequestration off Dutch Coast' (12 febr 2004): artikel BNA
  • CO2-opslag bij gaswinning goedkoopst' (Stromen 7 juli 2003)
    CO2-opslag is bij een gasveld dat nog in gebruik is aanzienlijk goedkoper dan bij een leeg veld. Gaz de France komt op 5 a 10 euro per ton, voor de opslag van de kooldioxide die vrijkomt bij gaswinning op de Noordzee, in hetzelfde veld. NAM raamt de kosten op 45 euro per ton, voor de opslag van de CO2 die bij Shell Pernis vrijkomt, in een leeg gasveld in het Westland (Stromen)
• CO2 van Shell Pernis vanaf 2005 naar tuinders in het Westland (OCAP, persbericht 19 dec 2003): tuinders besparen geld kosten en CO2; Pernis houdt emissierechten over;
• CO2-opslag in Poolse Kolenmijn: dit betreft een testfaciliteit, waarbij CO2 in kolenlagen gaat en er methaangas (voor brandstofgebruik) uit wordt geperst (start testsite Recopol, 8 dec 2003); het gaat om een onderzoeksprogramma van de Europese Commissie waarbij diverse intenationale instituten samenwerken.

In de bespreking van een aantal cases die Cozijnsen in opdracht van Ecofys/Novem had voorbereid voor een workshop voor het Executive Committee van het IEA\Greenhouse Gas Programme (17 april, 2002) bleek dat de emissiemarkt evenwel niet voldoende en niet snel genoeg geld opbracht om de duurdere projecten van de grond te kunnen brengen. paper en cases opslag en emissiehandel;   presentatie. Op zich lenen CO2-opslagprojecten, met een tijdspanne van 20 tot 25 jaar, zich voor vervroegd verhandelen op de emissiemarkt (forward sales /opties); doch aan de andere kant worden hogere bedragen gegenereerd door juist met verkoop tot 2010-1012 te wachten. Oplossingen om CO2-opslag via de emissiemarkt gefinancierd te krijgen door CO2-certificaten door opslagprojecten wel op de emissiemarkt te kunnen verkopen zijn: samenwerken met universiteiten en overheid t.b.v. demo-projecten voor de start-up; subsidie-regeling voor de startfase; CO2-opslag meenemen in een portfolio samen met ook goedkopere projecten; gas of olie-producten waarvoor CO2 is opgeslagen verkopen als CO2-neutraal.

Afbeelding: CO2-bronnen op industriële en energieopwekkingslocaties Bron: C. Hendriks, Ecofys, 2002

EU-VS Conferentie, juni 2003 over CO2-opslag.
De VS en EU hebben op de gezamenlijke conferentie afgesproken een gezamenlijk programme t.b.v. CO2-opslag te starten (Edi bericht).

IPCC Workshop over CO2-opslag
Van 19-21 november 2002 vond de IPCC Workshop on Carbon Capture and Storage, Regina, Canada; plaats. Afgesproken in om over dit thema een IPCC Special Report te maken.

Nieuws: Grote transactie van emissies i.v.m. CO2-opslag (2 juli 2002)
Op 2 juli 2002 maakte Ontario Power Generation (OPG, Canadese energieproducent) bekend dat ze circa 9 Mton CO2-rechten heeft gekocht via broker CO2e.com van Blue Source LLC. Blue Source heeft er voor gezorgd dat van een aantal gasproductie-bedrijven waar CO2 vrijkwam, de CO2 is opgevangen. Het is daarna via pijpleidingen blijvend gepompt in olievelden in de regio in Texas, Wyoming en Mississippi. Deze CO2 heeft resterende olie uit de velden gewerkt. Dit is zgn. Enhanced Oil Recovery, EOR; in de VS wordt een 70-tal van deze EOR-projecten toegepast. De transactie draagt bij aan OPG's eigen CO2-stabilisatiedoelstelling. Bij deze transactie is rekening gehouden met een eventuele ontsnapping van CO2 van 1-3%. 
Transactie-bedragen zijn niet vrijgegeven. Naar schatting kost zo'n operatie 30-40 $ per ton CO2. Omdat momenteel lagere prijzen voor CO2 gegeven worden is de verwachting dat transactieprijs ook lager was.

• persbericht OPG
• persbericht CO2e.com
• EPRI/EOR Scoping Study

Economist, 4 juli: carbon sequestration; fired up with ideas.

CO2-opslag in de oceaan of op oceaanbodem
Een bijzondere vorm is het storten van vloeibare CO2 in de oceaan of op de oceaanbodem. Opslag is het in feite niet: de CO2 blijft onder onder het water aanwezig. Een eerste experiment (5,4 ton CO2)  was gepland in Noorwegen . Greenpeace was ertegen, omdat men CO2 afval vindt en dus storten in strijd met Ospar is. Het Ospar verdrag zelf twijfelt daaraan en zal zich uitspreken. Directe gevaren in het water zijn er niet van CO2 te verwachten. Als de CO2 in enige mate over een lange periode weer ontsnapt (goed monitoren is belangrijk) zou dat in elk geval tijdwinst zijn om te zoeken naar duurzamer oplossingen. Eind augustus heeft de Noorse regering het experiment afgeblazen: men wil meer internationale discussie en meer duidelijkheid over juridische vragen (is CO2 afval in de zin van het Oceaenverdrag Ospar?).