JAN BERENDS

Veiling van emissierechten helpt niet. Er is een betere oplossing. Emissierechten op basis van productnormen beloont innovatieve bedrijven. Dat doet meer recht aan de Europese Richtlijn dan de huidige praktijk.

Europese elektriciteitsproducenten incasseren miljarden aan extra winsten ten koste van burgers en bedrijven. Dat is de opzienbarende conclusie van een ECN-rapport dat in opdracht van het ministerie van Economische Zaken de effecten onderzocht van de CO2 -emissiehandel op de stroomprijs. 'Het wordt tijd om de rechten te gaan veilen', concludeerde FD-redacteur Karel Beckman onlangs. Ook EZ-minister Laurens Jan Brinkhorst ziet veiling van emissierechten als hét medicijn tegen deze 'windfall profits' van de stroomproducenten. Maar dat pakt slecht uit voor de Europese pogingen om innovatie te bevorderen.

De belangrijkste oorzaak van de windfall profits is de manier waarop de emissierechten zijn verdeeld. Iedere producent kreeg emissierechten op basis van de CO2 -uitstoot van een aantal jaren

geleden. Stroomproducenten kunnen dus ook productie verminderen en rechten verkopen. De klanten moeten dan meer betalen, wil de producent de generatoren laten draaien. Met als gevolg een omvangrijke vermogenstransfer van afnemers naar leveranciers van stroom, wat uiteraard niet de bedoeling is van de Europese Richtlijn Emissiehandel.

Bij een veiling verdwijnt de mogelijkheid om niet te produceren en de gratis verkregen rechten te verkopen. Het probleem van de extreme winsten lijkt dus opgelost. Maar stroomproducenten kunnen de kosten van geveilde emissierechten verrekenen in de prijs omdat stroom niet kan worden geïmporteerd van buiten Europa. Daar wringt de schoen. Als Europese producenten hun prijzen verhogen vanwege de duurdere stroom én omdat ze emissierechten moeten kopen, kan de productie flink duurder worden. Daarmee wentelen we het klimaatprobleem naar elders af, ook wel ' lekkage' genoemd.

Er is een goed werkend medicijn zonder de bijwerking lekkage. Het middel is nota bene door Nederlandse overheid en bedrijfsleven gezamenlijk ontwikkeld. Daarbij krijgen bedrijven geen emissierechten op basis van uitstoot in het verleden, maar op grond van technisch haalbare normen per eenheid product. Dit systeem is medio 2005 in Nederland ingevoerd voor NOx, een verzurende stof uit elektriciteitscentrales en sommige procesinstallaties. De normen zijn zo vastgesteld dat, bij de verwachte productie, het nationale plafond voor NOx in 2010 niet wordt overschreden. De emissierechten zijn verhandelbaar: bedrijven die minder vervuilen dan de norm kunnen rechten verkopen, bedrijven die meer vervuilen moeten extra rechten kopen. Een vergelijkbaar systeem is mogelijk voor CO2 . Voor veel energie-intensieve producten zijn voldoende gegevens beschikbaar om Europese productnormen vast te stellen waarmee de Kyoto-doelen worden gehaald.

Doel van het klimaatbeleid is de wereldwijde emissie verminderen bij een groeiende behoefte aan goederen en diensten. Niet minder produceren dus, maar slimmer. Dat is beter dan iedereen op extra kosten jagen.

Jan Berends is manager milieuzaken DSM .