MARIEN ABRAHAMSE

Canada wil met behulp van forse investeringen in biotech in 2010 tot de topvijf van de kenniseconomieën behoren

Dit is onze sterspeler', zegt de p.r.-mevrouw van het Institute for Biological Sciences (IBS) in Ottawa, als we worden voorgesteld aan onderzoeker Harold Jennings. De sterspeler, die vijftien patenten op zijn naam heeft staan, haalt de schouders op. Hij doet gewoon z'n werk en dat gaat wel lekker. Dat ze bij het IBS dol zijn op Jennings is niet zo vreemd. Hij brengt meer in het laatje dan hij kost, en wordt daar zelf niet slechter van. Ook zijn directe medewerkers profiteren mee.

Bij het IBS, onderdeel van de Nationale Onderzoeks Raad (NCR), worden de zaken praktisch aangepakt. Onderzoek moet iets opleveren. Oplossingen voor problemen en als het even kan ook geld. NCR heeft een door de Canadese regering beschikbaar gesteld jaarbudget van C$ 700 mln (euro 466 mln). Via contractonderzoek en inkomsten uit licenties staan daar inkomsten van ongeveer C$ 150 mln tegenover.

Jennings ontwikkelde, naast veel andere zaken, het principe voor een middel dat hersenvliesontsteking voorkomt. Samen met farmaceut Baxter en Shire werd daar een bruikbaar vaccin van gemaakt. Het middel verkoopt inmiddels zo goed dat het IBS uit patentbetalingen jaarlijks C$ 10 mln op haar rekening kan bijschrijven. De betrokken onderzoekers moeten het met iets minder doen, maar kunnen er nog altijd een leuk autootje van kopen.

De verdeelsleutel voor de inkomsten uit het intellectueel eigendom is als volgt. De helft gaat naar het IBS, de patenthouder krijgt 35% en zijn medewerkers in het lab verdelen de resterende 15%. Jennings vindt het allemaal wel best. Hij werkt aan een antilichaam dat uitzaaiingen van kanker moet voorkomen. De resultaten van dat onderzoek zien er veelbelovend uit, en dat vindt hij belangrijker dan de verdeelsleutel van patentinkomsten. Hoewel: 'Zo'n bonus is mooi meegenomen. Maar voor mij staat toch voorop dat mijn werk praktische betekenis heeft bij het zoeken naar een oplossing van problemen.'

Een eindje verderop is Wing Sung al even praktisch aan de gang. Hij is bezig met de 'verbouwing' van een enzym waar Nederlandse henneptelers nog plezier aan kunnen beleven. Hennep is niet alleen een geestverruimend middel, het levert ook de sterkste vezel ter wereld. Er wordt niet alleen touw van gemaakt, het dient ook als grondstof voor de poductie van bijvoorbeeld dashboards in auto's en binnenpanelen van vliegtuigen. In Noord-Nederland wordt voor die toepassingen veel hennep geteeld.

Hoewel het om een natuurlijke vezel gaat, is het blootleggen van de vezel nogal milieuonvriendelijk. Er zijn agressieve chemische stoffen voor nodig om een bruikbaar stukje vezel uit de hennepplant te halen.

Sung is bezig met het genetisch manipuleren van een enzym dat dat karwei op milieuvriendelijke wijze opknapt, en is er zo goed als klaar mee: 'Met dit enzym is grootschalige en milieuvriendelijke productie van hennep als vervanger voor allerlei chemische grondstoffen mogelijk. Er zit aan de teelt van hennep nog een voordeel. De plant groeit razendsnel en heeft daarvoor vijf keer zoveel CO2 nodig als welke andere plant dan ook. Als hennep grootschalig wordt geteeld levert dat ook een bijdrage aan het wegwerken van het broeikaseffect.'

Sung timmerde al eerder met enzymen aan de weg. Samen met het Canadese biotechedrijf Iogen richtte hij een enzym zo af dat het op een milieuvriendelijke manier papierpulp bleekt. Voorheen waren daar tonnen chloor voor nodig. Dat zorgde niet alleen voor een aanzienlijke milieubelasting, het bleek ook nog eens een gevaar voor de volksgezondheid te zijn.

In 1968 werd op een school in Montreal de kankerverwekkende stof dioxine aangetroffen in schoolmelk. De oorzaak bleek in de kartonnen verpakking van de melk te zitten. In het karton waren restanten chloor achtergebleven die voor de vervuiling zorgden. De enzymen van Iogen en Sung zijn goedkoper dan de chemische bleekmiddelen. Een gemiddelde papierfabriek kan via de enzymen op jaarbasis de productiekosten met $ 0,5 mln verlagen. Sung: 'Wie biotechnologie zegt, denkt meestal aan medicijnen of planten, maar via biotechnologie is ook veel te verbeteren aan industriële processen.'

Roger MacKenzie werkt in een partnership met Dow AgronSciences aan een project om de gevreesde bacterie E.coli te lijf te gaan. De bacterie groeit en bloeit in de maag van rundvee, is voor het rund ongevaarlijk maar kan voor de mens dodelijk zijn. De bacterie komt via koeienpoep naar buiten en kan zich onder bepaalde omstandgheden in het milieu verspreiden. Vier jaar geleden werden in het Canadese stadje Walkerton ruim 2000 mensen behoorlijk ziek door een besmetting via het drinkwater. Uiteindelijk vielen er zeven doden.

MacKenzie heeft een antilichaam gevonden waarmee de bacterie kan worden opgeruimd en werkt nu aan een handige manier om dat antilichaam in de koeienmaag te krijgen. Het idee is om planten die als veevoer dienen daarvoor te gebruiken. MacKenzie: 'Het antilichaam gaat om de bactierie heen zitten en voorkomt zo dat de bacterie zich aan de maagwand hecht. Op die manier kan de bacterie niet verder groeien. Door het veevoer als transportmiddel te gebruiken komen de antilichamen niet in het koeienvlees en de melk terecht, want de maagwand laat geen antilichamen door. Voor de boer is het makkelijk, en de consument hoeft niet bang te zijn voor vreemde stoffen in het voedsel.'