The longest weekend
Een verslag van de Klimaattop in Montreal
door Jos Cozijnsen in "Stromen",16 december 2005
Al sinds 1993 is Jos Cozijnsen betrokken bij de internationale klimaatonderhandelingen. Tot 1997 (Kyoto) voor VROM en sindsdien als consultant emissiehandel voor diverse organisaties en bedrijven. Voor Nieuwsblad Stromen heeft hij een dagboek bijgehouden van het laatste, allesbeslissende weekend.
Precies 8 jaar na de conferentie in Kyoto
maak ik weer zo’n lang klimaat-weekend mee. Ten tijde van Kyoto werd ik als
delegatielid ‘gelobbyd’ door Environmental Defense (ED), een Amerikaanse,
marktgerichte milieuorganisatie. Experts van ED hebben meegeschreven aan de Clean Air Act
die in de negentiger jaren het effectieve Amerikaanse SO2-emissiehandelssysteem in het
leven riep. Nu is ED betrokken bij CO2-handelsvoorstellen van McCain-Lieberman. En ben ik
in Montreal, op de Elfde CoP, als consultant voor ED! Het ging er ED om dat de Amerikaanse
delegatie niet voorgoed de deur voor internationale afspraken dicht mocht doen. We moesten
voorkomen dat Bush nam Montreal kon zeggen: “Kyoto is dood, nu het Klimaatverdrag
ook, laat ons echt het klimaat maar redden met de gunstige partnerships”. ED had ook
nog iets meegenomen: een boek over de aanpak van tropische ontbossing, goed voor 25
procent van de huidige CO2-emissies. ED heeft landen geadviseerd hoe een
compensatiesysteem voor het tegengaan van ontbossing zou kunnen werken. En voor Montreal
had de zgn. Rainforest Coalistion, bestaande uit 10 landen met tropisch bos, o.l.v. Papoea
Nieuw Guinee en Costa Rica, een discussiestuk geschreven om aandacht te vragen voor het
voorkomen van ontbossing als manier van ontwikkelingslanden hun steentje bij te dragen.
Want ontbossing valt nu nog niet onder Kyoto en was een van de redenen waardoor CoP-
De nacht van vrijdag 9 op
zaterdag 10 december Nadat veel belangrijke besluiten de
eerste 10 dagen waren afgerond, over het juridische kader, de regels voor mondiale
emissiehandel, de versterking van het CDM, er was geld voor adaptatie voor
ontwikkelingslanden toegezegd, begonnen de lastige besprekingen door de ministers over het
vervolg op Kyoto (na 2012). Bekend is dat de VS dat niet wil en dat de meeste
ontwikkelingslanden er nog niet klaar voor zijn. De EU wil in elk geval het proces
daarvoor op gang brengen; en dat laatste is nu gelukt. |
|
Nadat 2 weken VS het zwarte schaap was geweest - weglopen uit
vergaderingen, elke dialoog over CO2-afspraken uit de weg gaan - waren de ogen ineens op
de laatste uren op Rusland gericht. Er leek namelijk een akkoord te zijn over verdere
ontwikkeling van CO2-afpraken door Kyoto-partijen. In het laatste uur probeerde Rusland het door Canadese voorzitterschap
uitonderhandelde akkoord ineens te blokkeren, waarna Canada vroeg dat maar eens aan de
wereld uit te leggen. Probleem was dat Rusland wilde dat hun voorstel formeel behandeld
had moeten worden; dat behelst een 'mandaat om een werkgroep te laten werken aan
procedures voor vrijwillige verplichtingen/afspraken te maken, en niet alleen
bindende'. Onduidelijk is of Rusland voor zichzelf die vrijheid wil hebben of dat het
bedoeld is voor ontwikkelingslanden. Probleem is dat dit de deur openlaat voor de VS om
alleen vrijwillige stappen te nemen.
Jamaica vond namens de ontwikkelingslanden dat
onvolwassen gedrag, omdat delegaties van alle Kyoto-partijen voortdurend bij de
onderhandelingen betrokken waren en het niet fair is er nu ineens dit punt bij te hebben.
Het Kyoto Protocol en het vervolg (opgedragen in Artikel 3.9 van het Kyoto Protocol) gaat
over verplichtende emissieafspraken. Daar moet ook de serieuze inzet van industrielanden
uit blijken.
Het Verenigd Koninkrijk sloot zich namens de EU hierbij aan, maar gaf wel aan dat Rusland respect verdient, omdat zonder Russische ratificatie het Kyoto Protocol nooit in werking was getreden. Ze deed een emotioneel pleidooi aan Rusland zich niet te verzetten.
Vele EU-landen maken ook interventies om Blair de tijd te geven Poetin te bellen en druk op Rusland uit te oefenen. Rusland veronachtzaamde immers dat een vrijwillige aanpak, door de blokkerende opstelling van de VS, een zeer negatieve connotatie heeft. Er wordt aan getwijfeld of Poetin zijn delegatieleider ook te pakken heeft gekregen; ik heb begrepen dat de delegatie precies wist hoever ze kon gaan. Probleem is wel dat Rusland en de EU te weinig met elkaar communiceren. Dan kom je op het laatst voor misverstanden en conflicten te staan.
De nieuwe Duitse milieuminister maakte het onderscheid tussen de procedurele afspraken - waar het hier om gaat - en de inhoud duidelijk en deed ook een dringend beroep het hierbij te laten, wijzend naar de onderlinge vriendschapsband.
Van Geel deed voor Nederland een beroep op de urgentie van het klimaatprobleem. Vele landen volgden om een beroep op Rusland te doen. Mexico gaf aan dat het zelf had gesuggereerd vrijwillige emissie-afspraken te maken, als een ontwikkelingsland. Maar dat gaat niet op voor industrielanden. Het voorstel van de Russen kan wel besproken worden, maar niet op deze plaats, namelijk de ontwikkeling van het Kyoto Protocol. Rusland geeft dan aan dat het dan alleen om een werkgroep gaat die dat soort afspraken bespreekt als nieuw voorstel. De EU doet hierop een compromisvoorstel. Als dan Saudi-Arabie aangeeft een besluit waar vrijwillige in staan niet te zullen accepteren gaat een schok door de zaal. China vraagt dan om een oplossing en de vergadering wordt geschorst. Canada zoekt dan naar een tekst om iedereen mee te krijgen. De voorzitter schorst de vergaderingen en gaat op zoek naar een list. Hij roept de delegaties op weer naar hun contactgroep te gaan. Ik zie de Amerikaanse delegatieleider bij de deur even met Saudi-Arabië praten, en gaat vervolgens weer zitten. Later voegden drie vertegenwoordigers van de kolen/olie-industrie zich bij hem.
In de plenaire zaal en elders komen uren lang groepjes ministers en officials, gebogen over papier en laptops, bij elkaar. De Amerikaanse delegatie zit daarbij verveeld te wachten en is niet betrokken bij enig overleg.
Pas om 6 uur wordt dan, als conclusie in het rapport van de vergadering opgenomen het Russisch voorstel op de volgende CoP-vergadering weer te bespreken. Een gejuich breekt los in de zaal als Canadees voorzitter Dion de handen in de lucht gooit als bij een doelpunt. EU-minister schudden handen en zoenen elkaar. Strategie geslaagd, of meer opgelucht? Buiten roepen WNF en Greenpeace de overwinning uit. Het proces gaat verder en het kan nog wat moois worden.
Wat is er besloten?
- Het akkoord bevat een duidelijk signaal dat emissies ook na de Kyoto-periode, 2012 beperkt moeten worden. Een 'open ended ad hoc groep' komt al in mei 2006 bijeen om te praten over emissieverplichtingen voor industrielanden na 2012
- De onderhandelingstermijn geeft de gelegenheid voor de VS onder de volgende president in te stappen. Voorganger Clinton, die als rockstar was verwelkomd, had in een toespraak eerder die dag verteld dat Amerika daar klaar voor is. Hij wees op de vele initiatieven bij Staten, burgemeesters en bedrijven om CO2-maatregelen te nemen en het economische stimulans daarvan.
- Daarnaast is in het kader van het Klimaatverdrag - waar de VS wel onder valt - afgesproken een dialoog te beginnen over lange termijn, mondiale aanpak van het klimaatprobleem.
Ten slotte wordt geëvalueerd wat het effect van het Kyoto Protocol is en hoe dat versterkt zal moeten worden.
Al met al een waardevolle overwinning voor het beheersen van het klimaatprobleem, een teken dat emissiemarkten blijven bestaan, een belangwekkend voorstel om ontbossing aan te pakken, aandacht voor de rol van CO2-opslag en de deur openlatend om tezijnertijd de VS weer aan te laten schuiven. De Amerikaanse regering heeft hard geprobeerd het Kyoto Protocol en het Klimaatverdrag ineffectief en onaantrekkelijk te maken; dat is dus niet gelukt.
Zaterdagochtend 10 december
Eén van van de vaste VN-beveiligingsbeamten – ik ken hem vanaf de klimaatvergaderingen in Genève, 1993- zegt dat hij honderden vergaderingen mee heeft gemaakt, maar alleen de klimaatvergaderingen duren altijd tot diep in de nacht. Ik vraag me af hoe dat komt. Ik heb het idee dat klimaatdelegaties van met name Saudi-Arabië en Rusland erg veel vrijheid hebben om terplekke een blokkade op te werken, al dan niet in het belang van hun landen en in lijn met hun instructie; want die ken ik natuurlijk niet. Maar men weet wel van tevoren hoe ver men mag gaan.
Ik denk dan even terug aan de mislukte top in Den Haag; Pronk zei daarna dat het VN-systeem maakt dat elk land een stem heeft en het consensus streven maakt dat elk land voortgang kan blokkeren. Hij stelde dan ook voor het consensus-systeem af te schaffen.
Zondag 11 december
Terug in het vliegtuig kijk ik naar het inflight BBC-journaal, die het succes van de Klimaattop nog even laat zien. De reportage met rokende pijpen op de achtergrond; na 15 jaar communicatie over klimaatverandering weten velen dat rokende pijpen niets met CO2 te maken hebben. Gelukkig zegt niemand meer dat CO2 het ozongat veroorzaakt: die verwarring is voorbij. Ik schrik toch even als de headlines ‘dialogue without binding commitments’ laat zien, waarna een glimlachende Harlon Watson, de Amerikaanse delegatieleider vertelt dat de VS geen verplichtingen wil en dat dat dus geslaagd is.
Ik kijk de teksten er nog even op na: een tekst verhaalt over toekomstige verplichtingen, dat gaat over het Kyoto Protocol: dus de hele wereld min de VS en Australië. De tekst die over het Klimaatverdrag gaat dan: “het mag niet leiden tot onderhandelingen over bindende afspraken”.
Ik moet terugdenken aan de speech van
Clinton vrijdagmiddag: de ‘pre-emptive strike’ op Irak, hij zei dat de VS zo,
ook uit voorzorgsprincipe CO2-beleid moet voeren, aanpakken!
Dat zou toch wat schelen, een andere president!
Zier ook: Montreal Akkoord historisch signaal voor continuering CO2-beperking en emissiemarkt (10/12)