Nederlandse wetgeving loopt voorop met wetgeving voor CO2-opslag; EU geeft laatste duwtje [7 febr]

Het FD kopte gisteren dat wetgeving een 'horde is voor CO2-oplag'. In het artikel geeft advokaat en hoogleraar Roggekamp aan dat de wetgever haast moet maken met het maken van wetgeving. Ze noemt als struikelpunten dat CO2-opslag definitief moet zijn, maar dat betrokken bedrijven niet eeuwigdurend aansprakelijk willen zijn voor schade; dat duidelijk moet worden of CO2 als afval moet worden gezien; en dat duidelijk moet worden waar in de transportleiding en opslag de verantwoordelijkheid van het bedrijf waar de CO2 van afkomstig is ophoudt.

Het is echter juist zo dat de Nederlandse wetgeving in Europa het verste is in de voorbereiding voor CO2-opslag. De EU maande echter steeds tot terughoudendheid en wilde tot voor kort niet eens emissierechten geven bij CO2-opslag. Dat is nu anders. De afgelopen jaren waren landen als Engeland en Noorwegen geinteresseerd in de Engelse vertaling van de nieuwe Mijnbouwwet [2003]; TNO zette die op haar site. Het was ook de basis voor het CO2-opslag project van Gaz de France, die een Nederlandse tender daarvoor won [Crust]. De wet bevat namelijk al voorzieningen als vergunningen, monitoring en verantwoordelijkheid voor het opslaan van gas, zoals in Langelo. Dat is al meer dan in veel EU-lidstaten. Op basis daarvan kreeg GdF haar vergunning, al was dat 'off shore'. Maar bovendien bevat de Toelichting op de Wet al de aanname dat de Mijnbouwwet de opslag van ook andere stoffen, zoals CO2 toelaat en dat daar dan aparte regel voor monitoring en aansprakelijkheid moeten worden geregeld. Ook bevat het Monitoringbesluit emissiehandel en het Tweede Allocatieplan de regel dat als de overdracht en gebruik of opslag van CO2 geregeld wordt, het toeleverend   [energie]bedrijf emissierechten overhoudt. Die kan men dan verkopen om een en ander te bekostigen. CO2 wordt al afgevangen door DSM en weliswaar afgeleverd op het eigen terrein. En EOn/Eneco en Shell leveren ook al afgevangen CO2 aan omliggende glastuinders; die kan daardoor minder gas stoken. En er wordt CO2 afgevangen door afvalverbrander SNB en Shell en geleverd aan papierfabriek Omya. De verantwoordelijkheid voor lekkage is in contracten geregeld.

In het artikel in Journaal Afval van december 2007 geef ik aan dat de Mijnbouwwet inderdaad aangepast moet worden, maar dat dat ook mogelijk is, zie 'CO2-handel en opslag van CO2-afval in de grond' [Cozijnsen in Afval Journaal, dec.'07]
Verder is het zo dat de regels al redelijk helder aangeven waarom CO2 niet als afval hoeft te worden gezien en dat er bovendien, in tegenstelling tot andere afval, wel opslag mogelijkheden zijn. Een aantal provincies zijn milieuefectenrapportage-regels aan het voorbereiden voor CO2-transport en -opslag [AMESCO].

De Europese Commissie heeft op 23 januari een voorstel ingediend voor een CO2-opslagrichtlijn, met het doel CO2-opslag juridisch en financieel te regelen. Die Richtlijn zal de Nederlandse wetgever het laatste duwtje kunnen geven. Want het bevat voorstellen voor lange termijn verantwoordelijkheid voor de overheid, hoe effectenrapportages en monitoring op te zetten. Men geeft aan dat zowel CO2-opslag, als transport en de opslag onder emissiehandel valt en waar CO2 vrijkomt, moeten emissierechten worden ingeleverd. Wat financiele stimulering betreft vindt de Commissie dat bedrijven mee moeten betalen, maar dat er wel subsidie en staatssteun mogelijk is. Regeringen kunnen tot maximaal 20% gebruik maken van de opbrengst van de veiling van emissierechten voor klimaatmaatregelen. Lastig is dat energiebedrijven wellicht nadeliger uitkomen dat de industrie bij CO2-opslag. Energiebedrijven kunnen kosten voorkomen, omdat ze 10000% van hun emissierechten worden geveild. de industrie kan rechten bij CO2-opslag verkopen; want zij krijgen vooralsnog hun rechten voor een deel gratis.

Het is dus niet zo dat in Nederland de discussie over CO2-opslag te eenzijdig is en dat 'Het gaat alleen om het wel of niet marktrijp zijn van de technologie en Europees beleid.' Maar dat er in bredere zin grote behoefte is aan goede wetgeving'. In de meeste gevallen komen de CO2-opslagkosten boven de € 50 per ton CO2 uit, terwijl er andere, goedkopere opties voor CO2-reductie zijn. In Drachten en in de Rotterdamse regio zijn CO2-opslagprojecten die met lagere kosten uitkomen; daar is de extra wetgeving voor nodig. Zoals gezegd ligt er in Nederland al meer dan in omliggende landen en de EU geeft daarvoor het laatste zetje.

jc@emissierechten.nl

 

Wetgeving horde voor CO2-opslag [FD 5/2].

Hoogleraar Martha Roggenkamp maant overheid tot snelle aanpassing regels voor opslag kooldioxide

Jorinde Schrijver

Het ontbreken van een juridisch kader staat de afvang en ondergrondse opslag van het broeikasgas kooldioxide (CO2) in de weg.

Dat zegt Martha Roggenkamp, hoogleraar energierecht van de Rijksuniversiteit Groningen en werkzaam bij Simmons & Simmons advocaten. 'Als Nederland de CO2-hub van Europa wil worden, zoals in de media is opgemerkt, dan zal de overheid snel met wetgeving moeten komen.' CO2-afvang en opslag (ook wel aangeduid als Carbon Capture and Storage of CCS) is het filteren en vervolgens onder de grond stoppen van CO2 in lege gasvelden en andere afgesloten aardlagen. Hierdoor komt het niet in de atmosfeer terecht.

Dit proces is niet te vergelijken met andere vormen van delfstofwinning of opslag. Dat maakt dat er voor CCS enkele aanpassingen in de wetgeving moeten plaatsvinden. Volgens de hoogleraar vraagt CO2-opslag bijvoorbeeld om aanpassingen van de Mijnbouwwet uit 2003. In deze wet staan grofweg alle voorwaarden voor de winning en opslag van delfstoffen. Wat aanpassing juridisch 'interessant' maakt, volgens Roggenkamp, is dat CCS in principe gaat om eeuwigdurende opslag en dus mogelijkerwijs ook om een eeuwigdurende verantwoordelijkheid. 'We willen het gas voorgoed onder de grond stoppen, en niet zoals bij extra aardgasvoorraden bijvoorbeeld, tijdelijk opslaan.'

De overheid zal hier in moeten springen want 'er is geen bedrijf dat permanente verantwoordelijkheid kan of wil dragen,' aldus Roggenkamp. Daarbij komt dat er mogelijkerwijs ook grote risico's aan het proces kleven, 'zoals het lekken van CO2 of bodembeweging'. De overheid moet hierin een duidelijk standpunt innemen, vindt zij. Een andere juridische moeilijkheid van CCS is dat er duidelijkheid moet komen over de precieze verdeling van de verantwoordelijkheden voor het broeikasgas, dat een weg aflegt van de centrale, door een buizensysteem naar een opslagplek. Roggenkamp: 'Een elektriciteitscentrale is nu één juridische entiteit. Straks is daar een netwerk van buizen aan gekoppeld en een opslagplek. De grote vraag is: wie is er verantwoordelijk voor welk deel van de infrastructuur, en wie voor de uiteindelijke opslag?'

'Er wordt volop nagedacht over het wettelijk kader voor CCS', zegt een woordvoerder van het ministerie van Economische Zaken desgevraagd. 'Wij weten goed dat het niet enkel een technische exercitie is, maar dat afvang en opslag ook verregaande juridische consequenties heeft.' Wat deze nieuwe activiteit echter ingewikkeld maakt, is dat het een breed scala aan wetten raakt. De zegsman: 'Veel hangt af van Europese richtlijnen. Wordt CO2 straks bijvoorbeeld gezien als afvalstof of niet? En wanneer gaat deze definitie op, alleen bij permanente opslag of ook bij injecties van CO2 in bijna uitgeputte gasvelden om de laatste druppels naar boven te halen?' In de Europese milieuplannen van 23 januari jongstleden is volgens de woordvoerder veel duidelijk geworden over CCS. Zo gaat het in ieder geval gelden als emissiereductie, wat het voor bedrijven aantrekkelijker maakt om in de technologie te investeren. Zij het enkel met een CO2-prijs tussen ongeveer euro 40 en euro 50. Nu schommelt de prijs tussen de euro 20 en euro 30 per ton CO2.

Het gebruik van kolen als betrouwbare en betaalbare brandstof voor de opwekking van elektriciteit kan dankzij CCS tegenwoordig ook 'schoon' genoemd worden. Het huidige kabinet ziet het als een van de belangrijkste (overgangs)technologieën voor zijn Europese klimaatambitie van 30% CO2-reductie in 2020 ten opzichte van 1990. En ook de industrie heeft de opslagmethode, veelal aangeduid als 'schoon fossiel', omarmd.

Over de praktische uitvoerbaarheid van CCS ontstond eind vorige week nog ophef. Greenpeace zei te beschikken over e-mails waaruit zou blijken dat energieproducent Eon geen heil ziet in de techniek. Eon reageerde ontkennend. 'Niets is minder waar', zei Benelux-topman Joost van Dijk.

Volgens Roggenkamp is de discussie over CCS in Nederland veel te eenzijdig. 'Het gaat alleen om het wel of niet marktrijp zijn van de technologie en Europees beleid.' Maar er is in bredere zin grote behoefte aan goede wetgeving, denkt zij: 'De liberalisering van de elektriciteitsmarkt maakt dat partijen moeten gaan vertrouwen op wetgeving. Als wetgever moet je op dit lastige proces vooruitlopen.