Nieuwe Regelgeving en Stimulering voor CO2-opslag [3 apr]

De kogel is door de kerk: de regering geeft, bij monde van minister van milieu Cramer, voor de middellange termijn althans, de voorkeur aan CO2-opslag bij nieuwe kolen- en energiecentrales boven kernenergie. De minister van Economische Zaken heeft een wetsontwerp ingediend om CO2-opslag in de Mijnbouwwet op te nemen en de Europese Commissie heeft een Europese Richtlijn voor CO2-opslag voorgesteld.

Het huidige kabinet ziet CO2-opslag dan ook als een van de belangrijkste overgangs-energietechnologieën voor haar klimaatambitie van 30% CO2-reductie in 2020 ten opzichte van 1990. En ook de industrie ziet de technologie zitten. Wetenschappers en de Energieraad zien Nederland zelfs als ‘CO2-hub’ van Noord-Europa, met het grote opslagpotentieel in Noord Nederland. Ook de Rotterdamse haven doet die claim: kolen op de kade en CO2 de zeebodem (weer) in.  Maar het zal nog wel even duren voor de nieuwe gas- en kolencentrales op grote schaal uitgerust worden met CO2-afvang, -transport- en opslagfaciliteiten. Wat is de stand van zaken?

Juridische voorbereidingen
Juridisch zijn er belangrijke stappen gezet. In de diverse internationale verdragen omtrent de bescherming van het zeemillieu (Ospar, London Protocol e.d.) was destijds CO2-opslag in de zeebodem in lege gas- en olievelden en aquifers nog niet opgenomen, omdat dat nog niet bestond. De afgelopen jaren zijn daar op voorstel van Engeland, Noorwegen en Nederland aanpassingen op gemaakt. Milieu-effecten rapportages, monitoring en aansprakelijkheid zijn daarbij een essentiële voorwaarde.

De Nederlandse Mijnbouwwet van 2003 regelt naast olie- en gaswinning ook al vergunningverlening voor de opslag van gas (in Langelo). De Toelichting op de wet gaf al aan dat CO2-opslag het volgende onderdeel zou kunnen worden. Ook daarbij zal, net als bij de andere activiteiten in de bodem, milieu-effectenrapportage, monitoring en aansprakelijkheid geregeld moeten worden. Minister van de Hoeven heeft het voorstel daarvoor nu naar de Raad van State gestuurd.

Het Monitoringbesluit emissiehandel en het Tweede Allocatieplan bevatten al de voorziening dat als de monitoring van de overdracht en gebruik of opslag van CO2 geregeld wordt, het toeleverend [energie]bedrijf emissierechten overhoudt. Die kan men dan verkopen om een en ander te bekostigen.  En een aantal provincies is de regels voor milieu-effectenrapportage aan het voorbereiden voor CO2-transport en -opslag [AMESCO].

De Europese Commissie heeft eind januari een voorstel voor een Europese Richtlijn voor CO2-opslag gedaan. Daarin staat o.a. dat de hele keten CO2-afvang, -transport en -opslag onder het Europese Emissiehandelssysteem zal vallen. Dat betekent dat voor elke ton CO2 die onderweg ontsnapt er een emissierecht moet worden ingeleverd. De CO2-opslagfaciliteit zal aan bepaalde eisen moeten voldoen en een CO2-vergunning moeten aanvragen. De Commissie wil dat die vergunning aan haar wordt voorgelegd; de bevoegdheid voor vergunningverlening blijft evenwel bij de nationale overheden. Verder stelt de Commissie voor dat de aansprakelijkheid voor eventuele lekkage van CO2 uiteindelijk op de overheid overgaat.

Stimulering
Wat financiële stimulering betreft vindt de Europese Commissie dat bedrijven mee moeten betalen, maar dat er wel subsidie en staatssteun mogelijk is. Regeringen kunnen tot maximaal 20% gebruik maken van de opbrengst van de veiling van emissierechten voor klimaatmaatregelen.  Voorts wil de Commissie, om de kosten te drukken de CO2-transportleidingen voor alle bedrijven toegankelijk maken (vergelijk met het energienet). De EU wil ook nog een twaalftal, grote CO2-opslag projecten stimuleren om met die ‘vlaggenschepen’ de VS technologisch de loef af te steken. Ook wil de EU graag landen als China en India aan de CO2-opslag helpen, omdat beperking aan Europese CO2-emissies wel hand-in-hand zou moeten gaan met actie in China.      

Financiële plaatje nog niet rond
De voorstellen van de Commissie komen er op neer dat er diverse potjes moeten worden aangesproken; en dan alleen voor grootschalige demonstratieprojecten. Men vindt dat met name energiebedrijven een deel van hun ‘windfall profits’ door emissiehandel maar aan moeten spreken voor CO2-opslag. En over de bestemming van de veilingopbrengst – voor Nederland jaarlijks zo’n Euro 180 miljoen, 20% van de opbrengst voor 45 miljoen emissierechten - zal nog een heuse strijd gevoerd worden tussen voorstanders van biomassa, zon, wind, besparing, kernenergie etc.

Er is dus wel afgesproken dat CO2-opslag meetelt als emissie-reductie in het kader van emissiehandel. Lastig is dat energiebedrijven wellicht nadeliger uitkomen dan de industrie bij CO2-opslag. Energiebedrijven kunnen kosten voorkomen bij CO2-opslag, omdat vanaf 2012 waarschijnlijk 100% van hun emissierechten worden geveild. De industrie krijgt vooralsnog de rechten voor een deel gratis en kan de rechten bij CO2-opslag verkopen, voor een aantal jaren vooruit zelfs.

Maar dan nog is de huidige CO2-prijs van Euro 22, niet toereikend voor nieuwe, grootschalige  projecten.  In de meeste gevallen komen de CO2-afvang en -opslagkosten boven de € 50 per ton CO2 uit. Er zijn wel andere, goedkopere kleinschaliger opties voor CO2-reductie. In Drachten een  kleine gascentrale met CO2-injectie en in de Rotterdamse regio zijn CO2-opslagprojecten met lagere kosten door het overschot aan restwarmte. De meeste energiebedrijven willen ook bij voorkeur  kleine projecten langzaam opschalen,  i.p.v in een grootschalig project stappen.

Prioriteiten t.a.v. CO2-opslag goed leggen
Om de optie van CO2-opslag serieus mee te laten tellen naast de andere klimaatmaatregelen die nodig zijn, is het belangrijk de prioriteiten bij CO2-opslag goed te leggen. Mijn voorkeur gaat uit naar het volgende:

§          Overheid moet rol op zich nemen van CO2-inzamelaar en faciliteit voor opslag: dan kan ze de infrastructuur beheren, veiligheid in de gaten houden, eisen stellen aan de aanbieders van CO2 en voor haar rol een vergoeding vragen; De Noorse regering wil ook een staatbedrijf voor CO2-opslag oprichten.

§          Terughoudendheid bij subsidiering: het maakt blijvend afhankelijk en vermindert de acceptatie bij de bevolking, omdat die , net als de politiek, wellicht voor andere vormen van energieopwekking subsidiering is;

§          Niet blindstaren op de combinatie CO2-afvang en energie-opwekking. Met bijv. gascentrales aan de ene kant en CO2-afvang in de industrie aan  de andere kant ontstaat er ook een CO2-neutraler economie; de geconcentreerde proces-emissies in de industrie (raffinage, staal, kunstmest) zijn zeer geschikt voor CO2-afvang. CO2-afvang vindt nu al laats bij Shell en DSM bijvoorbeeld.

§          Al is ondergrondse opslag van CO2 is niet gevaarlijk, om juridische procedures en onrust te voorkomen is het toch beter om de eerste proeven ermee in een dunbevolkt gebied te houden. Niet onder Barendrecht dus, maar liever in een gasveld onder Noord-Nederland. De onrust van de bewoners op zich al reden genoeg om voor een andere locatie te kiezen.